|Yayınlanma: |Son Güncelleme:
Panik Atak mı Geçiriyorum? Belirtiler, Nedenler ve Kesin Çözüm Yolları
Antalya Psikoloji Enstitüsü
Panik Atak Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Baş Etme Yolları
Bazen kalbin yerinden çıkıyormuş gibi atar. Sanki ciğerlerin içi dolu ve nefes almakta zorlanıyor gibi hissedersin. Bazen tüm kontrolünü yitiriyormuşsun gibi gelir. Şu anda bu yazıyı okurken kendi içinde belki de acaba kalp krizi mi geçiriyorum diye korku yaşıyor olabilirsin.
Hele hele durur derin bir nefes al. Bu belirtileri yaşayan yalnızca sen değilsin. Bir çok insanın yaşadığı bu korkutucu deneyimin bilimsel bir adı var artık: panik atak.
Antalya'da panik atak şikayetleri ile kliniğimize başvuran çoğu danışanımız daha ilk görüşmemizde bunu bir ölüm korkusu olarak ifade ediyor. Kimisi "gerçekten kalp krizi geçirdiğini sanıyordum" der. Kimisi "az kalsın aklımı kaybediyordum, çıldıracağım diye düşünmekten kendimi alıkoyamıyordum" der.
Muhtemelen bu yazıları okuyorsan yaşadığın panik atağın psikolojik olduğunu artık kavramaya başlamış olmalısın. Sana söyleyeceğim şu: panik atak krizi seni ne kadar tehlikede olduğunu hissettirse de bedenine herhangi bir zarar veremez. Panik atak en doğru psikolojik destek ile bütünüyle kontrol altına alınabiliyor artık.
İstersen gel işin temelinden başlayalım. Panik atak neden olur? Beynin sende ne zoru var alıp veremediği ne? Seni böyle bir oyuna nasıl getiriyor?
Panik Atak Nedir? Panik Atak Sırasında Beyninde Tam Olarak Neler Oluyor?
Eskiden arabalarda standart olarak alarm sistemi bulunmazdı. Araba sahipleri kendilerine sonradan alarm cihazı taktırırlardı. Lakin bazı arabalar yoldan geçen bir motosiklet sesine veya bir kedinin üzerine zıplamasıyla bangır bangır alarmı öterdi. Arabanın çalınma, gasp edilme riski ortada yokken alarm sistemi devreye bir şekilde giriyordu. Evet panik atak sırasında bedenindeki alarm sistemi yani "savaş ya da kaç" (fight or flight) uygunsuz vakitte orantısız şiddette devreye girmesidir.
Bütün canlılarda bu mekanizma vardır. Canlılığı korumak, hayatta kalmak en önemli. Milyonlarca yıl boyunca atalarımız hem avcı hem de av olabiliyorlardı. Atalarımız bir yırtıcıyla karşılaştıklarında devreye giren bu sistem hızla kan basıncını yükseltir. Kalp ritmi hızlanır ve hareketliliği sağlayan adelelerimizi hazır hale getirir. Bu sistem hayatta kalmak için kusursuz çalışır.
Asıl sorun şu: modern insanın beyni yaşadığı yüzyılda bir yırtıcı ile kalabalık karşısında konuşma arasındaki farkı göremiyor, ayırt edemiyor.
Beynimizin alarm merkezi amigdala, ortada henüz bir tehlike yokken tehlike sinyali üretiyor. Bu sinyal adrenalin pompasını aktifleştiriyor. Kalp gümgüm atmaya başlıyor. Nefes daralıyor, soluk kesiliyor. Bu durumdaki biri ortada gerçek tehdit yokken bedeninde tam anlamıyla hayatta kalma modunun aktifleştiğini hissedebilir. Yaşanılan bu durumun adı panik ataktır.
Amigdala, bir ormandaki yangın gözetleme merkezi gibidir. Uzaktan gördüğü dumanı "yangın var" olarak işlemliyor ve itfaiye ekiplerini oraya sevk ediyor. İtfaiye yeri, dumanın olduğu noktaya ulaştığında dumanın ocaktaki yemekten çıkan buhar olduğunu fark ediyor ve tehlike olmadığını anlıyor. Amigdala tıpkı yangın gözetleme kulesindeki bekçi gibi gördüğü dumanı yanlış yorumluyor.
Her canlıda, her insanda olan yaşamda kalma mekanizması neden herkeste aynı şekilde işlemiyor? Bazıları panik atak yaşarken bazıları yaşamıyor. Niçin aynı tetikleyicilere maruz kalan herkes panik atak geçirmiyor? Bazı insanlar neden sakin kalabiliyor da bazıları panik atak geçiriyor?
Bu soruların yanıtını verebilmek için panik atağın kilit noktalarını anlamak gerekiyor. Aslında bu sorulara verilecek cevap düşündüğümüzden çok daha komplike, karmaşık ve çok ilgi çekici.
📺 Panik Atak Belirtileri Nedir?
Alarm Zilleri Ötüyor: Panik Atak Belirtileri Nelerdir?
Şimdi aşağıdaki maddeleri okuyorsun. Bunlardan en az dört tanesini birden yaşıyorsan panik atak nöbeti geçirdiğini söyleyebiliriz.
Kalp Çarpıntısı
Kalp göğüs kafesine sığmıyor, oradan dışarıya fırlayıp çıkacakmış gibi atıyor. Kimi danışanlar bu sıradaki kalp atışını boynunda, boğazında hissettiklerini söylüyor.
Nefes Darlığı
Sanki nefes ciğerine girmiyor da başka bir yere geçiyormuş gibi hissediliyor. Toprak geçiren birisi paradoksal olarak ne kadar hızlı nefes alırsa o kadar çok boğulma hissi yaşıyor. Zira hiperventilasyon kandaki karbondioksit oranını bozar.
Soğuk Soğuk Terleme ve Titreme
Bir anda tüm bedeni ateş basar ya da soğuk soğuk terlersin. Bu durumda beden mücadele için hazır; ancak oluşan ısıyı dışarıya atmaya çabalıyor.
Göğüste Ağrı
Bu belirti kalp krizi ile çok karıştırılıyor. Gerçekten kalp krizi geçiren birinin hissettiği kadar güçlüdür bu ağrı. Panik atak yaşayan birine "bunu sen bilerek kafandan uyduruyorsun" demek ona yapılacak en büyük haksızlık olur. Hissedilen ağrı fiziksel olsa da kaynağı psikolojiktir.
Uyuşma ve Karıncalanma Hissi
Vücudun belirli yerlerinde — eller, ayaklar ya da yüzde — karıncalanma duyumsanır. Bu hisler, aşırı soluk alıp verme sonucunda kan dolaşımındaki değişimden kaynaklanır.
Gerçeklikten Kopma (Derealizasyon)
Bulunduğun çevreye, kendi bedenine yabancılık hissetme. Yaşadıklarını sanki bir cam arkasından bakıyormuş gibi hissetme. Veya kendi bedenini dışından gözlemliyormuş gibi hissetme. Bu belirtiler panik atak geçiren birisi için çok ürkütücü gelir.
Ölüm Korkusu ve Çıldırma Korkusu
O anda "ölüyorum sanki", "aklımı kaybedeceğim", "çıldıracağım" düşünceleri gelir. Bu düşünceler panik atağın şiddetini artırır. Böylece panik atak kısır döngüsü başlar.
Panik Atak Ne Kadar Sürer?
Her panik atağın belirli bir süresi vardır. Bazen 10 dakikadan 30 dakikaya kadar sürebilir. Yavaş yavaş yükselerek zirve yapar ve yavaş yavaş azalır. Sanki dalga eğrisi gibidir; en tepe noktasına varır ve sonra aşağıya doğru süzülür. Eninde sonunda rahatlamaya dönülür.
Lakin bütün bu bedensel hareketlerin sonucunda kişi çok yorgun hisseder kendini. Aklından şöyle düşünceler geçer: "Bu bir daha olacak", "yeniden yaşayacağım" kaygısı onu hiç terk etmez saatler, günler geçse de.
İşte bu tekrarlama endişesi, panik atak beklenti kaygısı, panik bozukluğun en zor yönüdür. Çünkü bu endişelerin sonucunda panik atak kısır döngüsel olarak tetiklenir.
Panik Atak mı, Kalp Krizi mi? Aradaki Farkı Nasıl Anlarsın?
Antalya'da panik atak şikayetleri ile psikoloğa başvurmadan önce insanların kafasındaki en önemli soru budur. Kişinin kafası net değildir: bu panik atak semptomu mu, belirtisi mi, yoksa bir kalp krizi mi?
Panik atak krizi geçiren kişinin belirtileri kalp krizini çok başarılı bir şekilde taklit eder. Bu yüzden panik atak geçiren kişiler hemen acil servise gidip bir EKG çektirirler. Her defasında "bir sorun yok, sapa sağlamsın, turp gibisin, senin sorunun psikolojik" yanıtını alırlar. Bu yanıt onu bir dahaki sefere kadar rahatlatır. Yeniden doktorlara başvurmaktan vazgeçmezler. "Top gibisin, sapa sağlamsın" cevabı onu rahatlatacak diye daha da endişelendirir. "Nasıl olur da ben bu kadar gerçek duygular ve hisler yaşayabilirim? Panik atak geçirmiyorsam bu nasıl oluyor?" diye kafaları karışır. Onları hak vermemek mümkün değil. Çünkü hissettikleri gerçektir. Kalp krizindeki kaynakla panik atak krizindeki kaynak farklıdır.
❤ Kalp Krizi
Bedensel efor sırasında ortaya çıkar. Sol kolda başlayan ağrı çeneye, kulağa, sırta doğru yayılmaya başlar. Bu ağrı süreklidir, yoğun baskı hissettirir ve dinlenmekle, durmakla geçmez.
🧠 Panik Atak
Her an gelebilir. Dinlenme sırasında, uyurken bile belirtiler baş gösterebilir. Bu sırada ağrı gezer, keskin bir bıçak gibidir. Birkaç dakikadan yarım saate kadar zirvesine ulaşır, sonra aşağıya inip azalmaya başlar.
⚠ Okuyucuya önemli not: Göğüs ağrısı şakaya gelmez. Nerede olursanız olun hemen bir tıp doktorundan genel bir muayene olmanızı öneririm. Organik nedenler elendikten sonra psikolojik desteğe başvurmanızı öneririm. Bu hayati bir noktadır ve atlanmamalıdır.
Panik Atağı Tetikleyen Şeyler Nelerdir?
Panik atak herhangi bir sebep yokken birden ortaya çıkabilir. Pazarda alışveriş yaparken, araba kullanırken, bazen uykuda birdenbire ortaya çıkabilir. Ortada bir sebep yokken durduk yere panik atak kişiyi çok korkutur. "Durup dururken hiçbir şey yokken neden oluyor bu? Demek ki bende önemli bir şey var" diye düşünmeye başlar kişi.
Lakin kişi tetikleyicileri çoğunlukla göremez. Göremediği olmadığı anlamına gelmez.
İçine ata ata stres birikmesi
Aynı kişilere, durumlara karşı hissedilen duygular tepkilenmediğinde kişinin içinde duygusal yük dolar. Ve birdenbire boşalır.
Uyku bozuklukları
Uyku ruh sağlığı için elzemdir. Düzensiz uyku ve kronik uykusuzluk hem bağışıklık sistemini hem sinir sistemini aşırı hassas hale getirir.
Kafein ve uyarıcılar
Sempatik sinir sistemini uyaracak kahve, Red Bull gibi enerji içecekleri ve bazen kullanılan ilaçların kullanımına dikkat etmek gerekir.
Hiperventilasyon alışkanlığı
Doğal ve ritmik solunum yerine sık sık nefes alıp veren kişiler kandaki oksijen-karbondioksit oranını bozar. Bu da sinir sisteminin dengesini bozar.
Geçmiş travmalar
Beden kaydı tutar. Van der Kolk'un kitabında da belirtildiği gibi beyin ve beden asla unutmaz. Travmayı hatırlatan herhangi bir uyaran panik atağı tetikleyebilir. Alarm sistemini açar ve kişi hiçbir neden göremezken, bilemezken panik yaşamaya başlar.
Kendini dinleme ve bedendeki duyumlara odaklanma
Kalp atışlarını, damarında akan basıncı, nefesini devamlı takip eden birisi bedende normal sayılacak kimi değişimleri "tehlikeli" olarak yorumlar. Bu hatalı yorum panik atağı başlatır.
Panik Atak mı, Panik Bozukluk mu? Aralarındaki Fark Nedir?
Bu iki kavram — panik atak ve Antalya panik bozukluk — farklı durumları ifade eder. Çoğumuz hayatımızda birkaç kez panik atak geçirmiş olabiliriz. Yaşam boyunca tekrarlamaz. Aşırı stres altındayken, çok önemli bir olay ya da durum karşısında bir anda ortaya çıkan panik atak tıbbi olarak bozukluk sayılmamalı. Bu normaldir.
Yaşadığın durumun panik bozukluk olması için bazı noktalar var:
Tekrar eden ve beklenmeden ortaya çıkan panik ataklar
Son yaşadığı panik ataktan sonra her an tekrarlayacakmış endişesi yaşamak (panik atak geçireceğim beklentisi kaygısı)
"Panik atak geçireceğim" kaygısı nedeniyle kaçınma ve erteleme davranışları geliştirmek — örneğin metroda seyahat etmek, alışveriş merkezinin içine girmek, tek başına sokağa çıkmaktan kaçınmaya başlamak
Kaçınma davranışı bireyin hayatını sınırlandırır. Depresyon ile birlikte sıkça görülür. Yaşam alanını gün geçtikçe daraltır. İlkin metroya binmek zor gelir, bundan kaçınırsın. Sonrasında toplu taşıma, kalabalık yerlerde bulunma, tek başına dışarı çıkmak bile imkansız hale gelir. Yaşam gittikçe küçülür. Bu endişelerin arasında kişi yaşamının ne kadar daraldığını çok geç farkına varır.
📺 Çocuklarda Panik Atak Korkusu — Anksiyeteli Çocuğa Nasıl Yaklaşmalı?
Panik Atak Krizi Geldiğinde Ne Yapabilirsin?
Eğer panik atağın başladığını fark edebilirsen, bu döngüyü durdurmak için şu yöntemler faydalı olabilir. Deneyebilirsin.
Asla geri adım atma — durmak yok, yola devam
Eğer atağın geçtiği yerin tek sebebi olduğunu düşünürsen ve oradan uzaklaşmaya kalkarsan beynine şu mesajı verirsin: "Burası çok tehlikeli, buradan kaçmak en doğru seçim." Bir dahaki sefere koşullanman güçlenecek, tehlike algın yükselecektir. Bu yüzden mümkün olduğu kadar yerinde kal ve atağın geçmesini bekle.
Doğal ritmik solunum tekniği — 4-7-8 nefes tekniği
Bu bir yoga nefes tekniğidir. Hızlı hızlı nefes alırsan doğal olarak kandaki denge bozulur. Bu da paniğini artırır. Bu yüzden bir gülü koklar gibi dört saniye burnundan nefes al, bu nefesi yedi saniye boyunca tut bırakma, sekiz saniye içinde ağzından bir mumu üfler gibi yavaş yavaş bırak. Bu ritmi yakalarsan otonom sinir sisteminin parasempatik kolunu devreye alırsın. Yani bedeninin güven modunu ateşlersin.
5-4-3-2-1 tekniği
Çevrende bir çok şey görürsün lakin fark etmezsin. Şimdi gördüğün beş şeyi sayarak ilerle. Dört şeye dokun. İşittiğin üç şeyi say. Kokladığın iki şeyi konuş. Tadını aldığın bir şeyi isimlendir. Beynini meşgul ederken beynindeki alarm merkezi boşa çıkar. Bu da "geçti, gitti, tehlike yok" sinyali yayar.
Panik atağa asla meydan okuma
Paradoksal olarak panik atağı durdurmaya çalışmak yaşadığın paniğin şiddetini artırır. "Yeter artık, geçsin, bitsin, dursun" diye düşünürsen onu daha da canlı tutarsın. "Birazdan denizin dalgası gibi geçecek, geri çekilecek, zamanla azalacak" diye söylenmek ve bunu kabullenmek panik atak süresini kısaltır.
Yukarıda verdiğim bu yöntemlerle o an panik ataktan kurtulabilirsin. Lakin kalıcı olarak çözüm arıyorsan yersiz tetiklenen bu alarm sisteminin neden çalıştığını anlamalısın. Hipnoz terapisi ile panik atak tedavisinde de başarılı sonuçlar alınmaktadır. Panik atak terapisindeki psikolojik yaklaşımlar ve panik bozukluk için psikolojik terapi yöntemleri üzerine yapılan araştırmalar, doğru destekle tam iyileşmenin mümkün olduğunu ortaya koyuyor.
Panik Atak Geçirenlerin En Sık Sorduğu Sorular
SPanik atak beni öldürür mü?
Hayır. Panik atağı ne kadar şiddetli yaşasan da ne kadar korkunç hissetsem de panik atak yüzünden kimse ölmez, felç geçirmez ve delirmez. Panik atak anında bedenin çok uyarılmış bir haldedir. Tehlikeli ise dersin lakin tehlikede değilsin.
SUykudayken neden panik atak gelir?
Beynin uyurken de çalışır, uyurken de tehdit algısı duyar. Özellikle derin uykuda (REM) beyin yoğun işlemleme yapar. Bu sırada işlemlenen anıların duygu yükü, bilinçdışı endişeler uyuduğun sırada panik atağı tetikleyebilir. Uykuda yaşanan panik ataklar uyanıkken olanlar kadar gerçekçi ve oldukça rahatsız edicidir.
SPanik atak geçiriyorum, bu bende kalıcı bir hasar yaratır mı?
Hayır. Yapılan bilimsel araştırmalar panik atak geçiren kişilerin beyinlerinde ya da kalplerinde herhangi bir kalıcı yapısal hasar olmadığını göstermektedir. Panik atak bıraksa bıraksa psikolojik iz bırakır. Tabii ki de psikolojik izler değiştirilebilir.
SPanik atak geçiriyorum, ben zayıf biri miyim?
Kesinlikle öyle değil. Panik atak yaşayan bireyler çok yüksek duyarlılığa sahiptir; iç dünyaları çok zengindir. Sosyal ilişkilerinde oldukça duyarlı ve çevresine karşı son derece nazik ve sorumlu davranan kişilerde daha sık görülüyor. Panik atak bir zayıflık meselesi değil, aşırı hassasiyetin aşırı yüklenmiş halidir.
SHerkesin başına panik atak gelebilir mi?
Evet. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) her üç kişiden birinin yaşamının herhangi bir döneminde en az bir kez panik atak geçirdiğini söylemektedir. Oldukça yaygın yaşansa da kalıcı hale gelmesi herkeste mümkün olmuyor.
Panik Atak Geçiren Birine Nasıl Davranmak Lazım?
Panik atak geçiren birisinin yanında ne yapmamak lazım demeliyiz. Ne yapmalı sorusu pek önemli değil.
Yapmaman gerekenler: "Sakin ol, sinirlerine hakim ol", "Senin bir şeyin yok ki, abartıyorsun" gibi ifadelerle panik atak geçiren birinin hassasiyetini artırmış olursun. Onu sakinleştirmek yerine onun anlaşılmadığı hissini güçlendirir ve panik atağına destek olursun.
Peki neler yapmalısın? Çok sakin kalarak onunla olduğunuzu hissettirecek şeyler söyleyin. "Buradayım, yanındayım, geçecek" — bu kadar, başka söze gerek yok. Onunla nefes egzersizi çalışabilirsin. Ona dokunmak istiyorsan iznini alıp dokunabilirsin, sarılabilirsin. Panik atak geçiren bazı kişiler fiziksel temas sırasında pek hoşlanmayabilirler. Eğer doktora götürmek istersen, acil servise başvurmaya gerek yok diye kendin düşünme — ona sor. Bazen acil servise gitmek istemeyebilir, hayır diyebilir; bu karar ona aittir, kimseyi zorlamayın.
📺 Anksiyeteni Yenmek İçin Atabileceğin En Önemli Adım! — Anksiyete Bozukluğu hakkında daha fazlası için tıklayın.
Panik atak sana yaşam alanı bırakmaz. Bununla yaşamaya devam etmek zorunda değilsin. Hayat kaliteni düşüren, seni bir insan olarak her şeyden uzaklaştıran, sosyal hayatını kısıtlayan bu durumun çözümü var.
PANİK ATAKLA YALNIZ DEĞİLSİN!
Antalya'da panik atak desteği için yüz yüze ve online bir çok Antalya psikolog seçeneği var. Eğer bu desteğe ihtiyaç duyarsan benim hakkımda daha detaylı bilgiye ulaşabilirsin. Unutma: yardıma ihtiyacın varken yardım istemek güçsüzlük değil, senin kendine verdiğin öz değerin en önemli göstergesidir.
